De Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet bopz) is van toepassing wanneer iemand buiten zijn wil (gedwongen)  wordt opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Er is sprake van vrijheidsberoving, maar niet via het strafrecht.

Gedwongen opnames worden noodzakelijk geacht wanneer een persoon door een psychische ‘stoornis’ (zoals verwarde personen), verstandelijke beperking of psychogeriatrische beperking (ouderenzorg, zoals dementie) een gevaar vormt voor zichzelf of zijn/haar omgeving. Het gevaar kan niet buiten een psychiatrisch ziekenhuis worden weggenomen en de persoon wil zich niet vrijwillig  laten opnemen.

De rechter beslist met een rechterlijke machtiging of die persoon moet worden opgenomen. Wanneer het dreigende gevaar zo dringend is dat een beslissing van de rechter niet kan worden afgewacht, kan een spoedprocedure worden gestart. In dat geval beslist de burgemeester tot een inbewaringstelling.  Er wordt automatisch een advocaat ingeschakeld die bijstand verleent aan degene die is opgenomen. Vervolgens beslist de rechter binnen 3 dagen na de opname op basis van de geneeskundige verklaring  en een gesprek met degene die opgenomen is en zijn/haar advocaat, of de opname terecht is en moet worden verlengd met een periode van 3 weken.

Als er geen spoed is (voorlopige of voorwaardelijke machtiging) dan vindt het gesprek met de rechter vaak thuis plaats.  Er wordt automatisch een (vaste) advocaat ingeschakeld, maar u mag de advocaat ook zelf kiezen.

Elise Fikkert kan u dan bijstaan. Zij zal met u de beschikbare informatiebespreken en u adviseren over alternatieven, zoals ondersteuning door bijvoorbeeld GGZ-medewerkers of FACT of medicijngebruik. Mogelijk kunt u dan in aanmerking komen voor een voorwaardelijke machtiging en kunt u onder de door de rechter gestelde voorwaarden thuis blijven.

Nieuwe wetgeving

De Wet Bopz wordt vervangen door de Wet Verplichte geestelijke gezondheidszorg voor psychiatrische patiënten en de Wet Zorg en dwang voor mensen met een verstandelijke handicap of dementie. Deze splitsing is bedoeld omdat de problemen van psychiatrische patiënten en verstandelijk beperkte of demente mensen verschillen.

De hoofdpunten uit het wetsvoorstel verplichte GGZ zijn onder meer verplichte zorg als laatste optie en dichtbij huis, verplichte nazorg en observatie van verwarde personen die gevaarlijk gedrag kunnen vertonen.

De hoofdpunten uit het wetsvoorstel Zorg en dwang zijn verplichte zorg wanneer het gedrag van een persoon leidt tot een ernstig nadeel voor zichzelf of anderen en duidelijke behandelrichtlijnen voor mensen die thuis beperkende maatregelen opgelegd krijgen.

vPAN

Elise Fikkert is lid van de vPAN, de Vereniging van Psychiatrisch Patiëntenrecht Advocaten Nederland. De vPAN is de specialisatievereniging voor advocaten die rechtsbijstand verlenen aan mensen die met een gedwongen opname in de psychiatrie te maken krijgen of die onder voorwaarden thuis kunnen blijven wonen. Meer informatie over vPAN vindt u op www.vpan.nu.